02Οκτ2019 – Μονόγραμμα

Έναρξη νέου κύκλου – Εκπομπή 1η: «Μαρίνα Καραγάτση» (συγγραφέας)

Η Μαρίνα Καραγάτση, κόρη του συγγραφέα Μ. Καραγάτση και της ζωγράφου Νίκης Καραγάτση, αυτοβιογραφείται στην πρώτη εκπομπή του νέου κύκλου της σειράς ντοκιμαντέρ «Μονόγραμμα».
Ένα κορίτσι που μοιάζει να μη μεγάλωσε ποτέ, αφού φέρει εντός της όλη τη λογοτεχνική ικμάδα της γενιάς του ’30, ένα κορίτσι μούσα ποιητών και αγαπημένη λογοτεχνών, που μοιάζει να βρήκε πια το δρόμο της.
Ο πατέρας της, ο συγγραφέας Μ. Καραγάτσης, ήταν δημοσιογράφος πολλά χρόνια στη «Βραδυνή», αρθρογράφος, θεατρικός κριτικός, ακόμα και ανταποκριτής. Δικής του εμπνεύσεως το ένθετο «Φιλολογική Βραδυνή» που άφησε εποχή. Το σημαντικό έργο του στα Ελληνικά Γράμματα έτυχε ευρείας αποδοχής από κοινό και κριτικούς.
Η μητέρας της, Νίκη Καραγάτση, γνωστή ζωγράφος, προτίμησε να ζήσει κάτω από τη βαριά σκιά του ονόματος του Καραγάτση, που παρέσυρε σαν τυφώνας, τα πάντα το διάβα του.
Η Μαρίνα γεννήθηκε το 1936, ένα χρόνο μετά το γάμο τους και ήταν η μοναδική τους κόρη. Παίρνει το όνομα από την ηρωίδα του δεύτερου μυθιστορήματος του Καραγάτση, της «Χίμαιρας», που μόλις έχει κυκλοφορήσει. Η μάνα αντιδρά διότι η ηρωίδα αυτή, η Μαρίνα της «Χίμαιρας», έχει κακό τέλος και δεν θέλει το παιδάκι τους να πάρει αυτό το όνομα, αλλά ο πατέρας είναι ανένδοτος: «το παιδάκι μας θα ονομαστεί Μαρίνα».
Η Μαρίνα της Άνδρου, που σαν κοριτσάκι τριγυρνούσε στα σοκάκια της, βρέθηκε να μεγαλώνει στο φιλολογικό σαλόνι του σπιτιού της στην Αθήνα. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ασχολήθηκε κυρίως με τη λαϊκή λιθογλυπτική της Άνδρου [«Λίθινες εικόνες της Άνδρου» (1990), «Μαρμάρινα τέμπλα στην Άνδρο τον 19ο αιώνα» (1993), «Κτητορικές πλάκες της Άνδρου» (1996)].
Έχει έναν γιο, τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Δημήτρη Τάρλοου και δύο εγγόνια.
Η δύσκολη σχέση με τον πατέρα της, που καθόρισε τα βήματά της, αφού την αμφισβητούσε μέχρι απορρίψεως, και η οργή που της δημιουργούσε ο πατέρας Καραγάτσης, πρότυπο κυρίαρχου αρσενικού της εποχής του, έχει καταλαγιάσει. Και έτσι, σε μεγάλη ηλικία πλέον, αποφάσισε να ασχοληθεί με τη συγγραφή.
Τώρα πια η ίδια βλέπει και περιγράφει τα πράγματα χωρίς πάθος, στις πραγματικές τους διαστάσεις. Βλέπει τη ζωή της, όπως την καθόρισαν και οι σχέσεις των δύο γονιών της με τους διανοούμενους και καλλιτέχνες της εποχής. Το ανήσυχο και πάντα ξάγρυπνο πνεύμα του Καραγάτση συναντήθηκε με το προστατευτικό για τη Μαρίνα, χέρι του Εμπειρίκου, του Τσαρούχη, του Ελύτη. Μαζί τους μεγάλωσε η Μαρίνα. Κάθε Παρασκευή συγκεντρώνονταν στο σπίτι τους, καλλιτέχνες, ζωγράφοι, συγγραφείς, όλοι σημαντικοί εκπρόσωποι της μεγάλης γενιάς του ’30.
Το βιβλίο της, «Το ευχαριστημένο ή Οι δικοί μου άνθρωποι», το έγραψε απαλλαγμένη από το θυμό και κάθε άλλο αρνητικό συναίσθημα, στα 70 της χρόνια, και παρέδωσε στο κοινό ένα βιβλίο με τίτλο που οι αναγνώστες το αγάπησαν, ενώ οι κριτικοί μιλούν για το εξαιρετικό της ταλέντο και για μια μαεστρία στον τρόπο γραφής.
Το βιβλίο αποτελείται από τρεις παράλληλους εσωτερικούς μονολόγους: του Μ. Καραγάτση, της υπηρέτριας Λασκαρώς και της γιαγιάς Μίνας. Οι αφηγήσεις τους ξεκινούν από τα ίδια γεγονότα μια ανοιξιάτικη μέρα του 1950. Στο τέλος, οι τρεις αυτοί δικοί της άνθρωποι τοποθετούνται στο σπίτι της Άνδρου το 2006, χωρίς πάθη και μίσος πια, συμφιλιώνονται. Με το μονόπρακτο αυτό καλύπτεται το κενό μισού αιώνα.
«Κι αν έγραψα αυτό το μοναδικό πεζογράφημα, το “Ευχαριστημένο” ήταν για να ανασυστήσω, να ξανα-ζωντανέψω αυτή την εποχή. Γιατί τα προηγούμενα δεν τα θυμάμαι πριν το ’40, αλλά από το ’40 μέχρι το ’54-’55 που μείναμε σ’ αυτό το σπίτι είναι για μένα η παιδική μου κι εφηβική μου ζωή με τα καλά της και τα κακά της».

Στην ΕΡΤ, η πορεία μιας εκπομπής 37 ετών!
Η μακροβιότερη πολιτιστική εκπομπή της τηλεόρασης.

Τριάντα επτά χρόνια συνεχούς παρουσίας το «Μονόγραμμα» στη δημόσια τηλεόραση έχει καταγράψει με μοναδικό τρόπο τα πρόσωπα που σηματοδότησαν με την παρουσία και το έργο τους την πνευματική, πολιτιστική και καλλιτεχνική πορεία του τόπου μας.
«Εθνικό αρχείο» έχει χαρακτηριστεί από το σύνολο του Τύπου και για πρώτη φορά το 2012, η Ακαδημία Αθηνών αναγνώρισε και βράβευσε οπτικοακουστικό έργο, απονέμοντας στους δημιουργούς-παραγωγούς και σκηνοθέτες Γιώργο και Ηρώ Σγουράκη το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου τους και ιδίως για το «Μονόγραμμα» με το σκεπτικό ότι: «…οι βιογραφικές τους εκπομπές αποτελούν πολύτιμη προσωπογραφία Ελλήνων που έδρασαν στο παρελθόν αλλά και στην εποχή μας και δημιούργησαν, όπως χαρακτηρίστηκε, έργο “για τις επόμενες γενεές”».
Έθνος χωρίς ιστορική μνήμη, και χωρίς συνέχεια πολιτισμού, είναι καταδικασμένο. Και είμαστε υποχρεωμένοι ως γενιά, να βρούμε τις βέβαιες πατημασιές, πάνω στις οποίες θα πατήσουν οι επόμενες γενιές. Πώς; Βαδίζοντας στα χνάρια του πολιτισμού που άφησαν οι μεγάλοι της εποχής μας. Στο μεσοστράτι δύο αιώνων, και υπερήφανοι που γεννηθήκαμε την ίδια εποχή με αυτούς και κοινωνήσαμε της Τέχνης τους, οφείλουμε να τα περιφρουρήσουμε, να τα περισώσουμε.

Η ιδέα της δημιουργίας ήταν του παραγωγού-σκηνοθέτη Γιώργου Σγουράκη, προκειμένου να παρουσιαστεί με αυτοβιογραφική μορφή η ζωή, το έργο και η στάση ζωής των προσώπων που δρουν στην πνευματική, πολιτιστική, καλλιτεχνική, κοινωνική και γενικότερα στη δημόσια ζωή, ώστε να μην υπάρχει κανενός είδους παρέμβαση και να διατηρηθεί ατόφιο το κινηματογραφικό ντοκουμέντο.
Η μορφή της κάθε εκπομπής έχει στόχο την αυτοβιογραφική παρουσίαση (καταγραφή σε εικόνα και ήχο) ενός ατόμου που δρα στην πνευματική, καλλιτεχνική, πολιτιστική, πολιτική, κοινωνική και γενικά στη δημόσια ζωή, κατά τρόπο που κινεί το ενδιαφέρον των συγχρόνων του.
Ο τίτλος είναι από το ομότιτλο ποιητικό έργο του Οδυσσέα Ελύτη (με τη σύμφωνη γνώμη του) και είναι απόλυτα καθοριστικός για το αντικείμενο που πραγματεύεται: Μονόγραμμα = Αυτοβιογραφία.
Το σήμα της σειράς είναι ακριβές αντίγραφο από τον σπάνιο σφραγιδόλιθο που υπάρχει στο Βρετανικό Μουσείο και χρονολογείται στον 4ο ώς τον 3ο αιώνα π.Χ. και είναι από καφετί αχάτη.
Τέσσερα γράμματα συνθέτουν και έχουν συνδυαστεί σε μονόγραμμα. Τα γράμματα αυτά είναι το Υ, το Β, το Ω και το Ε. Πρέπει να σημειωθεί ότι είναι πολύ σπάνιοι οι σφραγιδόλιθοι με συνδυασμούς γραμμάτων, όπως αυτός που έχει γίνει το χαρακτηριστικό σήμα της τηλεοπτικής σειράς.
Το χαρακτηριστικό μουσικό σήμα που συνοδεύει τον γραμμικό αρχικό σχηματισμό του σήματος με τη σύνθεση των γραμμάτων του σφραγιδόλιθου, είναι δημιουργία του συνθέτη Βασίλη Δημητρίου.
Σε κάθε εκπομπή ο/η αυτοβιογραφούμενος/η οριοθετεί το πλαίσιο της ταινίας, η οποία γίνεται γι’ αυτόν. Στη συνέχεια, με τη συνεργασία τους καθορίζεται η δομή και ο χαρακτήρας της όλης παρουσίασης. Μελετούμε αρχικά όλα τα υπάρχοντα βιογραφικά στοιχεία, παρακολουθούμε την εμπεριστατωμένη τεκμηρίωση του έργου του προσώπου το οποίο καταγράφουμε, ανατρέχουμε στα δημοσιεύματα και στις συνεντεύξεις που το αφορούν και έπειτα από πολύμηνη πολλές φορές προεργασία, ολοκληρώνουμε την τηλεοπτική μας καταγραφή.
Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 340 πρόσωπα και θεωρούμε ως πολύ χαρακτηριστικό, στην αντίληψη της δημιουργίας της σειράς, το ευρύ φάσμα ειδικοτήτων των αυτοβιογραφουμένων, που σχεδόν καλύπτουν όλους τους επιστημονικούς, καλλιτεχνικούς και κοινωνικούς χώρους με τις ακόλουθες ειδικότητες: αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, αστροφυσικοί, βαρύτονοι, βιολονίστες, βυζαντινολόγοι, γελοιογράφοι, γεωλόγοι, γλωσσολόγοι, γλύπτες, δημοσιογράφοι, διαστημικοί επιστήμονες, διευθυντές ορχήστρας, δικαστικοί, δικηγόροι, εγκληματολόγοι, εθνομουσικολόγοι, εκδότες, εκφωνητές ραδιοφωνίας, ελληνιστές, ενδυματολόγοι, ερευνητές, ζωγράφοι, ηθοποιοί, θεατρολόγοι, θέατρο σκιών, ιατροί, ιερωμένοι, ιμπρεσάριοι, ιστορικοί, ιστοριοδίφες, καθηγητές πανεπιστημίων, κεραμιστές, κιθαρίστες, κινηματογραφιστές, κοινωνιολόγοι, κριτικοί λογοτεχνίας, κριτικοί Τέχνης, λαϊκοί οργανοπαίκτες, λαογράφοι, λογοτέχνες, μαθηματικοί, μεταφραστές, μουσικολόγοι, οικονομολόγοι, παιδαγωγοί, πιανίστες, ποιητές, πολεοδόμοι, πολιτικοί, σεισμολόγοι, σεναριογράφοι, σκηνοθέτες, σκηνογράφοι, σκιτσογράφοι, σπηλαιολόγοι, στιχουργοί, στρατηγοί, συγγραφείς, συλλέκτες, συνθέτες, συνταγματολόγοι, συντηρητές αρχαιοτήτων και εικόνων, τραγουδιστές, χαράκτες, φιλέλληνες, φιλόλογοι, φιλόσοφοι, φυσικοί, φωτογράφοι, χορογράφοι, χρονογράφοι, ψυχίατροι.

Τα πρόσωπα που αυτοβιογραφούνται στην ενότητα αυτή είναι:
Ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, ο εκπαιδευτικός και συγγραφέας Λαοκράτης Βάσσης, ο ζωγράφος Βασίλης Θεοχαράκης, η συγγραφέας Ρέα Γαλανάκη, ο ποιητής Αντώνης Φωστιέρης, ο συνθέτης Γιάννης Σπανός, η συγγραφέας Μαρίνα Καραγάτση, ο ηθοποιός Νικήτας Τσακίρογλου, ο συνθέτης Χρήστος Νικολόπουλος, ο συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης και ο λυράρης Βασίλης Σκουλάς.

Σκηνοθέτες των εκπομπών είναι οι: Περικλής K. Ασπρούλιας, Χρίστος Ακρίδας, Κιμ Ντίμον, Στέλιος Σγουράκης και Ηλίας Γιαννακάκης.
Παραγωγός: Γιώργος Σγουράκης.
Δημοσιογραφική επιμέλεια: Ιωάννα Κολοβού, Νέλλυ Κατσαμά.
Διεύθυνση φωτογραφίας: Στάθης Γκόβας.
Ηχοληψία: Λάμπρος Γόβατζης, Νίκος Παναγοηλιόπουλος.
Μοντάζ: Σταμάτης Μαργέτης, Γιώργος Γεωργόπουλος, Αποστολία Παπαϊωάννου.
Διεύθυνση παραγωγής: Στέλιος Σγουράκης.

 

Παραγωγός: Γιώργος Σγουράκης
Σκηνοθεσία: Χρίστος Ακρίδας
Διεύθυνση Φωτογραφίας: Στάθης Γκόβας
Ηχοληψία: Λάμπρος Γόβατζης
Μοντάζ: Σταμάτης Μαργέτης
Διεύθυνση παραγωγής: Στέλιος Σγουράκης