12Νοε2018 – Μονόγραμμα

Στην ΕΡΤ, η πορεία μιας εκπομπής 37 ετών!
Η μακροβιότερη πολιτιστική εκπομπή της τηλεόρασης.

Τριάντα επτά χρόνια συνεχούς παρουσίας το «Μονόγραμμα» στη δημόσια τηλεόραση έχει καταγράψει με μοναδικό τρόπο τα πρόσωπα που σηματοδότησαν με την παρουσία και το έργο τους την πνευματική, πολιτιστική και καλλιτεχνική πορεία του τόπου μας.
«Εθνικό αρχείο» έχει χαρακτηριστεί από το σύνολο του Τύπου και για πρώτη φορά το 2012, η Ακαδημία Αθηνών αναγνώρισε και βράβευσε οπτικοακουστικό έργο, απονέμοντας στους δημιουργούς-παραγωγούς και σκηνοθέτες Γιώργο και Ηρώ Σγουράκη το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου τους και ιδίως για το «Μονόγραμμα» με το σκεπτικό ότι: «…οι βιογραφικές τους εκπομπές αποτελούν πολύτιμη προσωπογραφία Ελλήνων που έδρασαν στο παρελθόν αλλά και στην εποχή μας και δημιούργησαν, όπως χαρακτηρίστηκε, έργο “για τις επόμενες γενεές”».
Έθνος χωρίς ιστορική μνήμη, και χωρίς συνέχεια πολιτισμού, είναι καταδικασμένο. Και είμαστε υποχρεωμένοι ως γενιά, να βρούμε τις βέβαιες πατημασιές, πάνω στις οποίες θα πατήσουν οι επόμενες γενιές. Πώς; Βαδίζοντας στα χνάρια του πολιτισμού που άφησαν οι μεγάλοι της εποχής μας. Στο μεσοστράτι δύο αιώνων, και υπερήφανοι που γεννηθήκαμε την ίδια εποχή με αυτούς και κοινωνήσαμε της Τέχνης τους, οφείλουμε να τα περιφρουρήσουμε, να τα περισώσουμε.

Η ιδέα της δημιουργίας ήταν του παραγωγού-σκηνοθέτη Γιώργου Σγουράκη, προκειμένου να παρουσιαστεί με αυτοβιογραφική μορφή η ζωή, το έργο και η στάση ζωής των προσώπων που δρουν στην πνευματική, πολιτιστική, καλλιτεχνική, κοινωνική και γενικότερα στη δημόσια ζωή, ώστε να μην υπάρχει κανενός είδους παρέμβαση και να διατηρηθεί ατόφιο το κινηματογραφικό ντοκουμέντο.
Η μορφή της κάθε εκπομπής έχει στόχο την αυτοβιογραφική παρουσίαση (καταγραφή σε εικόνα και ήχο) ενός ατόμου που δρα στην πνευματική, καλλιτεχνική, πολιτιστική, πολιτική, κοινωνική και γενικά στη δημόσια ζωή, κατά τρόπο που κινεί το ενδιαφέρον των συγχρόνων του.
Ο τίτλος είναι από το ομότιτλο ποιητικό έργο του Οδυσσέα Ελύτη (με τη σύμφωνη γνώμη του) και είναι απόλυτα καθοριστικός για το αντικείμενο που πραγματεύεται: Μονόγραμμα = Αυτοβιογραφία.
Το σήμα της σειράς είναι ακριβές αντίγραφο από τον σπάνιο σφραγιδόλιθο που υπάρχει στο Βρετανικό Μουσείο και χρονολογείται στον 4ο ώς τον 3ο αιώνα π.Χ. και είναι από καφετί αχάτη.
Τέσσερα γράμματα συνθέτουν και έχουν συνδυαστεί σε μονόγραμμα. Τα γράμματα αυτά είναι το Υ, το Β, το Ω και το Ε. Πρέπει να σημειωθεί ότι είναι πολύ σπάνιοι οι σφραγιδόλιθοι με συνδυασμούς γραμμάτων, όπως αυτός που έχει γίνει το χαρακτηριστικό σήμα της τηλεοπτικής σειράς.
Το χαρακτηριστικό μουσικό σήμα που συνοδεύει τον γραμμικό αρχικό σχηματισμό του σήματος με τη σύνθεση των γραμμάτων του σφραγιδόλιθου, είναι δημιουργία του συνθέτη Βασίλη Δημητρίου.
Σε κάθε εκπομπή ο/η αυτοβιογραφούμενος/η οριοθετεί το πλαίσιο της ταινίας, η οποία γίνεται γι’ αυτόν. Στη συνέχεια, με τη συνεργασία τους καθορίζεται η δομή και ο χαρακτήρας της όλης παρουσίασης. Μελετούμε αρχικά όλα τα υπάρχοντα βιογραφικά στοιχεία, παρακολουθούμε την εμπεριστατωμένη τεκμηρίωση του έργου του προσώπου το οποίο καταγράφουμε, ανατρέχουμε στα δημοσιεύματα και στις συνεντεύξεις που το αφορούν και έπειτα από πολύμηνη πολλές φορές προεργασία, ολοκληρώνουμε την τηλεοπτική μας καταγραφή.
Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 340 πρόσωπα και θεωρούμε ως πολύ χαρακτηριστικό, στην αντίληψη της δημιουργίας της σειράς, το ευρύ φάσμα ειδικοτήτων των αυτοβιογραφουμένων, που σχεδόν καλύπτουν όλους τους επιστημονικούς, καλλιτεχνικούς και κοινωνικούς χώρους με τις ακόλουθες ειδικότητες: αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, αστροφυσικοί, βαρύτονοι, βιολονίστες, βυζαντινολόγοι, γελοιογράφοι, γεωλόγοι, γλωσσολόγοι, γλύπτες, δημοσιογράφοι, διαστημικοί επιστήμονες, διευθυντές ορχήστρας, δικαστικοί, δικηγόροι, εγκληματολόγοι, εθνομουσικολόγοι, εκδότες, εκφωνητές ραδιοφωνίας, ελληνιστές, ενδυματολόγοι, ερευνητές, ζωγράφοι, ηθοποιοί, θεατρολόγοι, θέατρο σκιών, ιατροί, ιερωμένοι, ιμπρεσάριοι, ιστορικοί, ιστοριοδίφες, καθηγητές πανεπιστημίων, κεραμιστές, κιθαρίστες, κινηματογραφιστές, κοινωνιολόγοι, κριτικοί λογοτεχνίας, κριτικοί Τέχνης, λαϊκοί οργανοπαίκτες, λαογράφοι, λογοτέχνες, μαθηματικοί, μεταφραστές, μουσικολόγοι, οικονομολόγοι, παιδαγωγοί, πιανίστες, ποιητές, πολεοδόμοι, πολιτικοί, σεισμολόγοι, σεναριογράφοι, σκηνοθέτες, σκηνογράφοι, σκιτσογράφοι, σπηλαιολόγοι, στιχουργοί, στρατηγοί, συγγραφείς, συλλέκτες, συνθέτες, συνταγματολόγοι, συντηρητές αρχαιοτήτων και εικόνων, τραγουδιστές, χαράκτες, φιλέλληνες, φιλόλογοι, φιλόσοφοι, φυσικοί, φωτογράφοι, χορογράφοι, χρονογράφοι, ψυχίατροι.

Τα πρόσωπα που αυτοβιογραφούνται στην ενότητα αυτή είναι:
Ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, ο εκπαιδευτικός και συγγραφέας Λαοκράτης Βάσσης, ο ζωγράφος Βασίλης Θεοχαράκης, η συγγραφέας Ρέα Γαλανάκη, ο ποιητής Αντώνης Φωστιέρης, ο συνθέτης Γιάννης Σπανός, η συγγραφέας Μαρίνα Καραγάτση, ο ηθοποιός Νικήτας Τσακίρογλου, ο συνθέτης Χρήστος Νικολόπουλος, ο συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης και ο λυράρης Βασίλης Σκουλάς.

Σκηνοθέτες των εκπομπών είναι οι: Περικλής K. Ασπρούλιας, Χρίστος Ακρίδας, Κιμ Ντίμον, Στέλιος Σγουράκης και Ηλίας Γιαννακάκης.
Παραγωγός: Γιώργος Σγουράκης.
Δημοσιογραφική επιμέλεια: Ιωάννα Κολοβού, Νέλλυ Κατσαμά.
Διεύθυνση φωτογραφίας: Στάθης Γκόβας.
Ηχοληψία: Λάμπρος Γόβατζης, Νίκος Παναγοηλιόπουλος.
Μοντάζ: Σταμάτης Μαργέτης, Γιώργος Γεωργόπουλος, Αποστολία Παπαϊωάννου.
Διεύθυνση παραγωγής: Στέλιος Σγουράκης.

Έναρξη νέου κύκλου – Εκπομπή 2η: «Αντώνης Φωστιέρης» (ποιητής)

Ο Αντώνης Φωστιέρης, Έλληνας ποιητής, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Γενιάς του ’70, αυτοβιογραφείται στο αποψινό «Μονόγραμμα».
Γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά η καταγωγή του είναι από την Αμοργό και πήρε το όνομα του καπετάνιου παππού του. Η Αμοργός θεωρεί ότι ίσως έπαιξε ρόλο στη ροπή του προς την ποίηση. Πατρίδα του Σημωνίδη, ενός ιαμβογράφου σαρκαστικού και ενδεικτικού του 7ου αιώνα, που άφησε πίσω του μια τέτοιου είδους ποιητική παράδοση, αφού ο Φωστιέρης πρόλαβε πολλούς Αμοργιανούς να ανταλλάσσουν μεταξύ τους περιπαικτικά δίστιχα, λίγο σαν τις ρίμες ή τα τσατίσματα άλλων περιοχών.
Δημοσίευσε τα πρώτα του ποιήματα σε ηλικία δώδεκα ετών, ενώ ως μαθητής Γυμνασίου και Λυκείου συνεργάστηκε με τη «Διάπλαση των Παίδων», ένα περιοδικό το οποίο όχι μόνο έδινε τη δυνατότητα να διαβάσεις πολύ ενδιαφέροντα κείμενα για την ηλικία αυτή, αλλά είχε και σελίδες συνεργασίας αναγνωστών, δημοσίευε κείμενα, μικρά πεζά, ποιήματα.

Μπήκε πρώτος στη Νομική Αθηνών, την οποία και τέλειωσε επίσης με άριστα! Το πτυχίο με βαθμό 9,5 του έδωσε τη δυνατότητα να πάρει μια πολύ καλή υποτροφία του γαλλικού κράτους για τέσσερα χρόνια και να πάει στο Παρίσι για σπουδές Ιστορίας Δικαίου.
Στην Ελλάδα επέστρεψε το καλοκαίρι του 1980 και συνεργάστηκε με τον Θανάση Νιάρχο, εκδίδοντας το θρυλικό περιοδικό, που είχε τίτλο «Η Λέξη», με το πρώτο τεύχος να κυκλοφορεί τον Ιανουάριο του 1981. Είχε μια αναπάντεχα ενθουσιώδη υποδοχή και η κυκλοφορία του συνεχώς αυξανότανε. Ασχολήθηκε κυρίως με το περιοδικό, το οποίο εκδιδόταν ανελλιπώς επί τριάντα χρόνια ακριβώς, από τις αρχές του 1981 μέχρι τα τέλη του 2010. Κυκλοφόρησαν 205 τεύχη που μεταφράζονται σε περίπου 20.000 σελίδες, 5.000 κείμενα και περισσότερους από 1.200 συγγραφείς Έλληνες και ξένους.
Την πρώτη κιόλας χρονιά που κυκλοφόρησε «Η Λέξη» έβγαλε την επόμενη συλλογή, με τίτλο «Ο διάβολος τραγούδησε σωστά». Την ίδια εκείνη εποχή μετέφρασε από τα γαλλικά τις συμβουλές ενός νέου ποιητή, του Μαρκ Ζακόμπ, αλλά εκδόθηκαν και οι δύο πρώτες μεταφράσεις βιβλίων του στα αγγλικά. Τα μετέφρασε ο Κίμων Φράιερ, ο πατριάρχης της μετάφρασης εκείνη την εποχή. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν αρκετοί σημαντικοί μεταφραστές ασχολήθηκαν με τα βιβλία του. Ο Νικόλα Κροτσέτι, ο Μιχέλ Βόλκοβιτς, ο Βίλι Πέντερσεν, ο Χανς και η Νίκη Αϊντερνάιερ, η Κλειώ Μαυροειδάκου – Μίλερ, ο Μόμα Ράντιτς, η Διονυσία Ζερβάνου και ο Τομ Νερ, όχι μόνο μετέφρασαν τα ποιήματα του αλλά φρόντισαν να εκδοθούν κιόλας στη γλώσσα και στη χώρα τους.
«Γενικά με συγκινεί όταν η ποίηση, η οποία αρδεύεται και γονιμοποιείται από όλες τις πτυχές της ζωής και των άλλων Τεχνών, όταν και εκείνη μπορεί να γίνει το έναυσμα, να δώσει την έμπνευση για να παραχθούν άλλα έργα, είτε ποιητικά, είτε ζωγραφικά, είτε μουσικά» λέει ο Αντώνης Φωστιέρης. Και τέτοιου είδους συναντήσεις είχε αρκετές με άλλους καλλιτέχνες, κυρίως ζωγράφους, οι οποίοι εικονογράφησαν ή πήρανε αρχική έμπνευση και ιδέα από κάποια ποιήματά του, όπως ήταν ο Τσαρούχης, ο Μαυροΐδης, ο Μυταράς, ο Φασιανός, ο Ζουμπουλάκης, η Ανδρεάδου, ο Δεβετζής από τους νεότερους, ο Φαίδων Πατρικαλάκις και αρκετοί άλλοι. Επίσης, ο Θάνος Μικρούτσικος, ο Γιάννης Μαρκόπουλος και ο Θανάσης Νικόπουλος, έχουν μελοποιήσει ποιήματά του.
Το 2008 εκδόθηκε ένας συγκεντρωτικός τόμος, ο οποίος περιλαμβάνει όλα τα βιβλία τα ποιητικά από το 1970 ώς το 2005. Και ένα χρόνο νωρίτερα, είχε εκδοθεί μια συλλεκτική έκδοση με πρωτότυπα χαρακτικά του Αλέκου Φασιανού, φιλοτεχνημένα με αφορμή κάποια ποιήματά του.

Παραγωγός: Γιώργος Σγουράκης
Σκηνοθεσία: Χρίστος Ακρίδας
Διεύθυνση Φωτογραφίας: Στάθης Γκόβας
Ηχοληψία: Λάμπρος Γόβατζης
Μοντάζ: Σταμάτης Μαργέτης
Διεύθυνση παραγωγής: Στέλιος Σγουράκης